Hürmüz Boğazı’nın olası kapanması, küresel petrol piyasalarında büyük fiyat artışlarına ve ekonomik yavaşlamaya yol açabilir. Uzmanlar uyarıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, dünyanın en kritik petrol geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası bir kesinti, küresel petrol piyasalarında ciddi sonuçlar doğurabilir. St. Gallen Üniversitesi Makroekonomi Profesörü Guido Cozzi ve Wood Mackenzie Emtia Araştırmaları Kıdemli Başkan Yardımcısı Alan Gelder, Boğaz’ın kapanması durumunda petrol fiyatlarında keskin artışlar ve uzun süreli bir kesintide “talep yıkımı” yaşanabileceği konusunda uyarılarda bulundu. Dünya deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i bu boğazdan geçiyor. Alternatif güzergahların sınırlı olması nedeniyle bu durum, özellikle Asya ülkeleri başta olmak üzere birçok ekonomiyi etkileme potansiyeli taşıyor.
Profesör Cozzi, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından en fazla etkilenecek ülkelerin Körfez’den petrol ithalatına bağımlı olanlar olacağını belirtti. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi büyük Asya ithalatçıları kısa vadede ciddi arz kesintileriyle karşı karşıya kalabilir. Avrupa’nın da etkileneceğini ancak ABD, Norveç ve Afrika kaynaklarına kısmi çeşitlendirme sayesinde etkilenme derecesinin daha düşük olacağını ifade etti.
Küresel petrol piyasalarının risk primi ve ihtiyati stok davranışları nedeniyle keskin bir fiyat sıçramasıyla tepki vereceğini Cozzi vurguladı. Geçici bir kesintinin bile Brent petrol fiyatlarında çift haneli artışlara yol açabileceği uyarısında bulundu. Vadeli işlem piyasaları, anlık kıtlığı ve jeopolitik belirsizliği fiyatlayarak enerji ve taşımacılık piyasalarında oynaklığı artırabilir.
Cozzi, tarihsel benzerlikler arasında 1973 petrol ambargosu, 1980’lerdeki İran-Irak Savaşı ve 2019’daki Suudi petrol tesislerine yapılan saldırıları saydı. Günümüz küresel petrol piyasasının daha finansal olarak entegre olduğunu ve spekülatif dinamiklerin kısa vadeli fiyat hareketlerini artırabileceğini ekledi. Daha geniş makroekonomik etkilerin ise kesintinin süresine bağlı olacağını belirtti. Kısa süreli bir kesinti enflasyon baskısı yaratırken, uzun süreli bir kapanma küresel büyümeyi ciddi şekilde yavaşlatabilir.
Wood Mackenzie’den Alan Gelder, Boğaz’ın kapanmasının 2 Mart’ta petrol fiyatlarında yaklaşık yüzde 10 yükselmeye sebep olduğunu anımsattı. Rafine ürünlerde önemli bir prim oluştuğunu söyledi. Kapanma etkisinin ham petrolden ziyade ürün tarafında daha güçlü hissedildiğini belirtti.
Gelder, Hürmüz Boğazı’nın küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 15’i için ana arter konumunda olduğunu vurguladı. Boğaz’ın uzun süreli kapanmasının küresel rafineri sektörü için ham petrol bulunabilirliği üzerinde ciddi etki yaratacağını kaydetti. Orta Doğu dışındaki yedek üretim kapasitesinin talebi karşılamaya yetmeyeceğini ve rafinerilerin sınırlı arz için rekabet etmek zorunda kalacağını ifade etti.
Bu senaryoda stratejik petrol stokları devreye alınarak etkinin hafifletilmeye çalışılacağını Gelder belirtti. Ancak nihai olarak küresel arz-talep dengesinin yüksek fiyatlar yoluyla sağlanacağını ve uzun süreli kapanmada “talep yıkımı” gerçekleşeceğini ekledi. Gelder, ABD’li tüketicilerin yüksek benzin fiyatlarına karşı hassasiyetini göz önüne alarak, böyle bir senaryonun gerçekleşmesini beklemediklerini söyledi.
Gelder, uzun vadede petrol fiyatlarının çatışmanın seyrine bağlı olarak değişeceğini, ancak kısa vadede yukarı yönlü risklerin ağır bastığını söyledi. Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiğinin sınırlı kalması nedeniyle önümüzdeki günlerde ve haftalarda fiyat artışının devam etmesinin beklendiğini ifade etti. Boğaz iki hafta kapalı kalırsa petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar seviyesine ulaşabileceğini belirtti.
Boğaz’ın yeniden trafiğe açılması halinde fiyatların mevcut seviyelerin altına gerilemesini tahmin ettiklerini Gelder dile getirdi. Bunun temel nedeninin OPEC dışı arz artışının 2026’da küresel petrol talebi artışını aşacak olması olduğunu belirtti. Uzun süreli bir kapanmanın petrol fiyatlarının yanında küresel ekonomi ve petrol talebi artışı üzerinde de baskı yaratacağını ekledi.
Yorum Yap